Straż miejskie zajmuje się pilnowaniem porządku publicznego na terenie miasta. Formację tworzy się na podstawie uchwały rady miasta.

Funkcjonariusze poruszają się w mundurach, mają też specjalne (podobne do policyjnych) czapki z żółto-czarną szachownicą i pałki. Ustawą o strażach gminnych z 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 779 z późn. zm.) ujednolicono umundurowanie służb, jednak pojazdy wyglądać mogą inaczej w każdym mieście.

Kiedyś straż miejska określana była policją municypalną, ale po zmianie przepisów z nazwy tej zrezygnowano.

W straży miejskiej, jak w każdej innej organizacji o strukturze hierarchicznej, istnieje podział wg stopni. Strażnik miejski zaczyna karierę od stopnia aplikanta. Następnie staje się młodszym strażnikiem, strażnikiem, starszym strażnikiem i później zostaje inspektorem. Najpierw jest to stopień młodszego inspektora, potem właściwego i w końcu starszego.

Inspektor awansuje na kierownika referatu, następnie może zostać zastępcą naczelnika wydziału lub oddziału. Szefem straży miejskiej w danym mieście jest komendant straży, która ma swojego zastępcę.

Straż miejska ma szereg uprawnień. Może np. nałożyć mandat za wykroczenie, jakim jest parkowanie w niedozwolonym miejscu. Mandat od straży miejskiej płaci się w tym samym miejscu co mandat policyjny (czyli np. w urzędzie wojewódzkim).

Mandat za parkowanie nie jest jedyną karą, jaką mogą wymierzać członkowie straży miejskiej. Funkcjonariusze udzielają też pouczeń w przypadku zakłócania porządku i stwarzania zagrożenia (w tym drugim przypadku strażnicy doprowadzają awanturujących się do najbliższej jednostki policji).